CRITA CEKAK

 

CRITA CEKAK 

Crita cekak dumadi saka urutan sawijining kedadeyan utawa prastawa kang nyata utawa fiktif. Umume, awujud lelakon cekak kang wose crita munjerake sawijining paraga. Kedadeyan, paraga, lan konflik sawijining unsur pokok crita lan katelune kanthi nyawiji diarani plot utawa alur. Kanthi mangkono crita iku kudu duwe alur. Kang mbedakake karo crita liyane, cerkak iku dicritakake sepisan rampung, lan bisa nuduhake karampungane crita. Mula ing padatan cerkak mung tinulis kanthi cekak lan prasaja.

 

Titikane crikak :

·         Critane ringkes

·         Gegayutan karo lelakone manungsa

·         Alur carita dumadi saka wiwitan, dredah, ngrampungake perkara

 

Bab-bab kang perlu digatekake ing crikak :

·         Tema : gagasan penting sajroning carita

·         Alur/plot : ya iku lelakone para paraga wiwit lekas nganti pungkas

·         Penokohan : ya iku nerangake watak wantune (karakter) para paraga

·         Latar/setting : ngrembug papan, wektu, lan swasana jroning carita

·         Amanat : ya iku piwelinge panganggit marang kang maca carita iku

·         Punjering crita (sudut pandang) : pangrakite (penulis/pengarang) nggunakake sudut pandang paraga utama lan tembung sesulih wong kapisan (kata ganti orang pertama), nyritakake apa kang dilakoni, lan ngetokake rasa pangrasane dhewe kanthi tembung-tembunge dhewe; pangrakite nggunakake sudut pandang paraga bawahan, dheweke luwih akeh ngamati saka sanjabane crita tinimbang sajroning crita. Pangrakite biyasane nggunakake tembung sesulih wong katelu (kata ganti orang ketiga); pangrakite nggunakake sudut pandang impersonal, dheweke sanyatane dumunung ing sanjabane crita, mung sarwa nyawang, ngrungokake, lan ngerti. Dheweke nyawang paraga nganti tekan sajroning pikiran lan atine. Mula pen garang ing kene bisa nyritakake rahasia batine paraga.

·         Konflik : Konflik yaiku perkara kang dadi punjere crita. Ing perangan iki prakara apa kang ndadekake crita iki dadi narik kawigaten. Sansaya jlimet lan tlesih anggone gawe konflik, ndadekake crita iku ngundhakake kawigatene pandhemene.

 

Bab ing dhuwur iku diarani unsur intrinsik, kang tegese unsur-unsur kang mbangun carita saka jroning carita kasebut.

 

Nilai-nilai kang kamot sajroning cerkak

·         Nilai sosial iku ana sesambungane karo tata laku pasrawungan in antarane pawongan siji lan liyane.

·         Nilai moral iku ana sesambungane karo tumindak becik lan ala kang minangka dhasar panguripan manungsa lan masarakat. Nilai religius/keagamaan iku ana sesambungane karo tuntunan agama lan kapercayan.

·         Nilai pendidikan/edukasi iku ana sesambungan karo owah-owahan tingkah laku saka ala dadi becik.

·         Nilai estetis/keindahan iku ana sesambungane karo bab-bab kang narik kawigaten, kaendahan, seni, utawa nyenengake. Nilai etika iku ana sesambungane karo sopan santun lan subasita ing bebrayan.

·         Nilai politis iku ana sesambungane karo pamarentah.

·         Nilai kemanusiaan iku ana sesambungane karo sipat-sipat manungsa. Lan sapiturute

 

Sinopsis

Sinopsis yaiku ringkesan crita saka alur kang dawa dadi cekak nanging bisa njlentrehake crita sakabehe . Nalika bakal nulis sinopsis, bab-bab kang kudu digatekake yaiku:

Tema : gagasan pokok, pokok crita

Latar : papan lan wektu dumadine prastawa

Alur : lakuning crita

Penokohan : paraga crita

Saka katrangan kasebut banjur bisa digawe sinopsise.

Tuladha:

ORA BISA MULIH 

Seminggu maneh lebaran, batine Bambang. Kamangka, dheweke blas ora duwe dhuwit kanggo mulih. Taun wingi dheweke wis ora mulih. Bambang bingung arep mulih apa ora. Yen sida mulih kudu golek utangan dhuwit, paling-paling cukup kanggo bayar karcis bis kelas ekonomi. Yen ora mulih maneh dheweke wis kangen banget karo wong omah. Tur neng perantauan kuwi mau ora ana sedulur siji wae. Upama ora nekad mulih, mesthi mok ndhekem neng kontrakan, mesthi yo dhewekan merga kanca-kancane telung jam kepungkur wis mulih kabeh. Upama nunut neng omahe kancane, mesthine isin yen mengko banjur ditakoki apa sebabe ora mulih.

Mula, wiwit telung jam kepungkur dheweke mung neng jero kamar kontrakan, blas ora mingket. Bambang mung lungguh slonjor neng dhuwur kasur, sumendhe poncot tembok. Tangane sedhakep ngekep bantal. Sirahe ndhangak lan mripate nguwasi plafon. Kayata wong kang duweni perkara abot.

Neng kontrakan kuwi mau dipajang dhuwure meja ana photo ukuran 10 R, photone Wulan pacare mbiyen, sing petang wulan kepungkur wis nikah karo Arif lan kabare Wulan saiki wis ngandhut. Nganti seprene Bambang pancen isih nyimpen tresnane mung kanggo Wulan. Mula photo iku mau durung pindhah papane wiwit tanggal 22 Februari 2005. Nalika iku, Wulan dhewe sing masang photone.

Pakulitane Wulan sing satemene putih, neng photo majang sakdhuwure mejane Bambang dadi ora putih. Ayune Wulan ketutup bledug. Bambang ora nate nyedak ngresiki. Tur ora mung photone Wulan sing reged. Neng buri lawang ana celana-celana jeans lethek. Ana sing cumanthel, ana sing nglumbruk ing jobin. Neng dhuwur kasur ana tumpukan klambi pirang-pirang, durung disetrika lan dilempit. Neng dhuwur meja ana rong asbak sing wis kebak tegesan rokok. Embuh dasare kemproh utawa mung lagi kesed. Nanging sing cetha, kamar kontrakane Bambang wis nuduhake marang sapa wae sing mlebu lan nyawang duwe pikiran yen sing duwe kamar kuwi ora resikan.

Kaya dene dina iku mau, kudune dhuwe waktu kanggo nyapu utawa nglempiti sandhangane, wong cetha dina minggu. Cetha libur, ora lebu nyambut gawe. Pirang bara kober mbuwang tegesan neng asbak mau, sing njalari sakamar wutuh mambu kecut. Ananging wiwit tangi turu jam sepuluh esuk teka jam setengah telu sore isih durung mudhun saka kasur. Rupane kusem, ora ana sumringahe. Tur dhasare pancen durung kambon banyu babar-blas. Matane katon isih semu abang lan isih enek beleke.

Bareng krungu ana swara sepedha motor sing sajake mandheg neng ngarep kontrakan, Bambang lagi gelem nyingkirke bantal sing dikekep, banjur alon-alon mudhun saka kasur. Durung nganti ngadeg wis krungu swara salam saka njaba. "Kula nuwun." ketara swarane wong lanang.

"Ya. Ditunggu sedhela," wangsulane Bambang seru saka jero kamar. Sing wis apal karo swarane tamu iku.

Sakwise mbukak lawang kamar, Bambang ora menyang ngarep. "Mlebua, Gus. Tak raup dhisik." Bambang banjur nuju menyang kolah.

Banjur tamu kuwi mau sing diundang 'Gus' mau mbukak lawang ngarep sing pancen ora dikunci. Dheweke banjur mapanake awak, lungguh neng kursi dawa ruwang tamu, nguculake sepatu, nyendhekake gegere neng kursi lan merem. Katone kaya mentas lunga adoh lan ngampet kesel.

"Saka endi Gus?" Bambang wis tekan ruwang tamu lan mbacutake takon, "Rupamu kok kucel kaya kumbahan. Bar saka endi wae?"

"Saka Semarang langsung mampir Magelang. Lha kok rupamu luwih semrawut kuwi, wiwit esuk lagi tangi iki mau apa? Pasa-pasa kok mung dimempengke turu. Rumangsamu wong turu  ana sing menehi dhuwit apa piye?"

"Gus, Agus. Dina minggu apa kudu mangkat menyang kantor?"

"Cah-cah liyane endi, kok sepi?"

"Wis padha mulih."

"Lha kowe mulih kapan? Apa ora arep mulih maneh? Mbok mulih, Mbang. Wong nyambut gawe neng paran kok ora tau mulih. Wis lali karo omah apa piye?"

"Lebaran taun wingi aku wis ora mulih, Gus."

"Lha mula! Mosok arep ora ketemu wong tuwa nganti rong taun?!"

"Neng aku ora duwe dhuwit eg."

"Regane karcis bis Jogja tekan omahmu pira neh?"

"Paling-paling sithik yokan."

"Geneya kok nganti ora duwe dhuwit? Lha blanjanmu selawase iki mok nggo apa ta? Wong saiki ya wis ora duwe pacar ta! Tuku apa wae, kok nganti ora duwe tenan?"

 "Lha sing dinggo mangan neng omah? Sing ditinggalke wong omah? Sing dinggo mangkat rene meneh?"

"Alah! Pol-pole mung butuh 300 ewu ta!"

"300 ewu kuwi nak ora duwe tenan arep piye?"

"Lha ya! Kok nganti ora dhuwe kuwi sebabe apa? Kowe kan ya nyambut gawe! Bayaranmu ya wis gedhe. Neng kene urip dhewe. Ora direpoti sapa-sapa. Dhuwit kuwi nyang endi? Oleh THR barang ta, mesthine!"

"Entek Gus. Blas ora nyekel tenan saiki. Nak kowe dhuwe turahan, mbok aku disilihi."

"Perkara nyilih kuwi urusan mengko. Sing penting, saiki dhuwitmu kuwi entek dienggo apa wae?"

"Tak enggo nyaur utang."

"Utang apa?" "Utangku karo kantor."

 "pira?"

"pitung yuta. Lagi tak saur limang yuta."

"Utang kanggo butuh apa?"

 "Ya ndhek jaman isih gandheng Wulan kae."

 "Hehh! Oalah, Mbang, Bambang."